Brief aan Vincent van Gogh

Sittard, 27 september 2020

Vincent,

Ik schoof het lege bord van me af en stond op van de eettafel, onderwijl verveeld kauwend op een blaadje sla dat tussen twee kiezen was blijven steken. Met mijn voet trok ik de vaatwasser open en zette mijn bord erin.
Toen ik me oprichtte gebeurde het weer. Plots schoot een bliksemflits mijn hoofd in, werd ik teruggeworpen naar momenten dat ik hetzelfde ervoer, een snerpende nostalgie, pijn van de tijd. Met beide handen moest ik me vasthouden aan het aanrecht.        
Hoe is het mogelijk, vroeg ik me af, dat eigenlijk helemaal niemand weet hoe je leven moet?    
Ondanks dat de gedachte me vaker had overvallen, op onverwachte momenten als een struikrover met getrokken wapen op me af was komen stormen, was de schrik niet minder. Het besef dat iedereen eigenlijk maar wat aanklooit. Dat dat ook –zélfs – voor mijn ouders geldt. Vroeger, toen ik de wereld nog met strompelstapjes verkende, maar ook later, veel later, meende ik dat er een moment zou komen, misschien tijdens mijn slaap, waarin ik het ineens allemaal zou weten, een filmisch moment dat zou maken dat ik pardoes alle wijsheid in pacht had en mijn stralende licht over de wereld kon laten schijnen. Nooit had ik toen kunnen bevroeden dat zoiets helemaal niet bestaat, dat volwassenen ook gewoon onwetende kinderen zijn, maar dan langer, onsympathieker en met haren op en tussen hun benen.

Vincent. Dit is de derde versie die ik van deze brief maak. In de eerste twee heb ik omslachtig geprobeerd om een vermoeden uit te spreken en je informatie te ontfutselen. Maar al dat gedraai en geaai werkt eerder averechts. Dat weet ik, dat weet jij. Daarom vraag ik het je nu in deze derde en laatste versie, zonder taaltechnische franje, gewoon op de man af.  
Herken jij dat gevoel, Vincent? Is dat hierboven beschreven, slopende besef misschien niet de ware oorzaak van jouw mentale aftakeling? Is dat de reden dat je je eigen oor afsneed, dat je jezelf wat later met een knallend pistoolschot de eeuwigheid in katapulteerde? Het is een pikante vraag, maar ik zou het antwoord toch graag willen weten. En Vincent, je moet weten dat dat verlangen niet voortkomt uit een soort misplaatst voyeurisme, maar louter uit eigenbelang. Ik kan het me namelijk goed voorstellen, dat is het verrekte punt. Dat de zinloosheid van het bestaan je ziel leeg heeft gezogen, met de absolute donkerte als gevolg. Ik wil dat je weet dat als dat zo is, je je daarvoor niet hoeft te schamen.

Iets anders dan. Ben je niet boos? Ook dat zou ik me voor kunnen stellen. Boos om de stompzinnigheid dat je tijdens je hele, ellendige leven maar één doek slijt, en dat ze na je dood plots doen alsof je de enige ware kunstenaar bent. De hypocrieten. Dat één schilderijtje van jouw hand nu meer waard is dan al het geld dat wij samen bezaten, bezitten en zullen bezitten bij elkaar opgeteld. Dat je nota bene zelfgeschilderde kop op plastic placemats staat, op mokken en op koelkastmagneten, en dat mensen het nog kopen ook. Stuk voor stuk lapzwansen zijn het Vincent, daar moet je je niets van aantrekken. Het zijn sukkels die door de hysterische manie die ze zelf creëren niet meer weten wat ze met hun centen moeten, onbegrijpelijke leeghoofden bovendien die achteraan in de rij stonden toen de intelligentie onder de mensheid werd verdeeld.

Ze zeggen overigens dat jij toen aardig op tijd was, ze noemen je een intellectueel. ‘Ze’, dat zijn in dit geval de kunsthistorici, die je een buitengewoon ontwikkeld mens noemen. Dat concluderen ze onder andere uit het feit dat je moeilijke boeken las in het Engels en in het Frans. Wat het een met het ander te maken heeft, is me overigens een raadsel, maar goed.
Ook van mij zeggen ze dat wel eens, dat ik slim ben omdat ik moeilijke boeken lees. Het is geen valse bescheidenheid als ik zeg dat ik denk dat ik eerder beschik over een overontwikkeld doorzettingsvermogen dan over een buitengewone intelligentie. Zo’n uitspraak roept natuurlijk de vraag op wat intelligentie eigenlijk is. Een cijfertje? Onmeetbaar inzicht? Voorzichtig heb ik af en toe geproefd aan de gedachte dat alle intellect eigenlijk gewoon discipline is, dat slimheid vermomde volharding is. In mijn geval gaat die vlieger vermoedelijk wel op. Van de moeilijke boeken die ik lees – literaire werken die door middelbare scholieren al dan niet terecht worden vertrapt, bespuugd, verguisd – begrijp ik vaak ook maar de helft, en vrijwel altijd is lezen geen ontspanning, maar inspanning. Hetzelfde geldt overigens in bepaalde mate voor schrijven, en voor jou zal dat met schilderen hetzelfde zijn. ‘Schrijf het lekker van je af’, ‘ga genieten en in de tuin een boekje lezen’, ‘schilderen is een fijne therapie’, dat zijn uitspraken die alleen kunnen komen van het type mens dat slappe koffie drinkt uit een mok met jouw hoofd erop, Vincent. Lezen en schrijven, schilderen, de kunsten godverdomme, daarvoor moet men zwoegen, net zolang tot de dood erop volgt. ‘Het is een aangename kwelling,’ hoorde ik een kunstbroeder eens zeggen over de schrijverij, maar zelfs dat is nog te optimistisch. Het is verschrikkelijk allemaal, en toch blijven we het doen. Waarom weet niemand.

Zo, genoeg pretentie nu. Over tien jaar lees ik dit terug en dan lach ik me dood, denk ik. Daarover gesproken: hoe is het met je? Verveel je je niet? Mede omdat ik dat vermoedde dacht ik: kom, ik stuur Vincent eens een brief. Ik ben wel benieuwd hoe het daar is, hoe de dagen daar vervliegen. Laat het me maar weten, ik houd de brievenbus in de gaten. Hier mis je in ieder geval niet zoveel, tenzij je behoefte hebt aan een op niets gelijkende massahysterie. Ondanks dat ik je niet door en door ken, meen ik toch te weten dat zulks aan jou niet besteed is. Vincent, graag hoor ik van je. Voor nu in ieder geval alle goeds.

Veel groeten,

Toon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s